Зелена мобилност

За загадувањето во светот и во Македонија: Влијанието на човекот, транспортот и електрификацијата

Загадувањето на воздухот, водата и почвата претставува еден од најголемите предизвици за човештвото денес. Според Обединетите нации и Меѓународната агенција за енергија (IEA), над 95% од загадувањето на планетата има директна или индиректна поврзаност со човечките активности. Најголемиот удел во ова загадување доаѓа од согорување на фосилни горива за енергија, индустриско производство, транспорт, земјоделие и отпад.

Останатите неколку проценти од загадувањето се должат на природни извори, како вулкански ерупции, шумски пожари кои не се предизвикани од човек, или прашина од пустини. Но нивното влијание е многу мало во однос на постојаното и системско загадување од човечко потекло.

Улогата на транспортот во загадувањето

Секторот транспорт е меѓу најголемите извори на загадување, особено во урбаните средини. Според податоци на Европската агенција за животна средина (EEA), транспортот учествува со над 25% од вкупните емисии на стакленички гасови во Европската Унија, од кои најголем дел доаѓаат од патничките возила.

Во градските зони, загадувањето од издувни гасови не само што го влошува квалитетот на воздухот, туку директно влијае на здравјето на луѓето – предизвикувајќи респираторни заболувања, срцеви проблеми и предвремена смрт. Улогата на транспортот во загадувањето е највидливо и најголемо токму во градските средини. Светската здравствена организација проценува дека над 7 милиони луѓе годишно умираат од последици од загаден воздух.

Електричните автомобили – дел од решението

Во борбата против урбаното загадување и климатските промени, електричните автомобили (ЕВ) се наметнуваат како клучна алатка. Тие не испуштаат издувни гасови при возење, а ако се наполнети од обновливи извори на енергија, нивниот јаглероден отпечаток се сведува на минимум.

Иако производството на електрични автомобили и батерии има еколошка цена, бројни анализи покажуваат дека целокупниот животен циклус на еден електричен автомобил резултира со значително помалку CO₂ во споредба со класичен бензинец или дизелаш. Важно е да се напомене дека процесот на производство на електрични автомобили и батерии се одвива надвор од градските средини (а во нашиот случај и надвор од нашата држава), па нема никакво влијание врз загадувањето во населените места. Дополнително, електричните возила не создаваат локални емисии на NOx (азотни оксиди) и ПМ-честички, што е особено важно за загадените градови.

Каква е состојбата во Македонија?

Македонија се соочува со сериозни проблеми со загадувањето, особено во зимскиот период. Според официјални извештаи од Министерството за животна средина и УХМР:

  • Скопје редовно влегува во топ 10 најзагадени градови во Европа;
  • Во некои денови, концентрациите на ПМ10 и ПМ2.5 честички надминуваат дозволени вредности и по неколку пати;
  • Транспортот е идентификуван како еден од трите главни извори на урбано загадување, покрај греењето и индустријата.

Во земјава, возниот парк во просек е стар над 19 години, со голем број на увезени возила со ЕУРО 3 и ЕУРО 4 стандард, кои имаат значително повисоки емисии.

Шансата за почиста иднина

Преминот кон електрични возила претставува реална можност за Македонија да го намали локалното загадување, особено во урбаните центри. Со поддршка од државата преку субвенции, инфраструктура за полнење и ограничување на старите возила, електрификацијата на транспортот може да донесе здравствени и економски придобивки.

Дополнително, со зголемување на производството на електрична енергија од сонце, ветер и вода, ЕВ ќе станат уште поприфатлива и поеколошка алтернатива.

Што треба да се направи за побрза електрификација?

За електричните возила да станат достапна и природна опција за граѓаните, потребен е јасен и континуиран ангажман од државата. Пред сè, потребно е значително намалување или целосно укинување на царината и ДДВ за нови електрични возила, како што тоа го прават голем број европски земји. Исто така, треба да се воведат финансиски субвенции за купување на ЕВ, особено за домаќинства со средни и пониски приходи.

Покрај тоа, развојот на јавна и домашна инфраструктура за полнење е клучен – потребна е изградба на мрежа на брзи и нормални полначи низ градовите, покрај автопатите, во јавните гаражи и пред станбени згради. Најавата за национална стратегија за полнење на електрични автомобили и инфраструктура е добар почеток. Локалните самоуправи можат да играат важна улога преку обезбедување јавен простор и поволности за сопствениците на ЕВ – како што се бесплатно паркирање и пристап до централни зони кои ќе бидат ограничени за останатите возила.

Само со ваков сеопфатен пристап, Македонија може навистина да го поттикне преминот кон почист, поефикасен и одржлив транспорт.

Заклучок

Човекот е главниот виновник за загадувањето – но и клучниот фактор за неговото намалување. Секоја промена, без разлика колку е мала, има значење. А преминот кон електричен транспорт е една од најефективните мерки што можеме да ги преземеме денес – за почист воздух утре. Ова е особено важно за држави како Македонија, каде загадувањето е еден од најголемите и најсериозни проблеми со кои се соочуваме од година во година.