Во последните неколку години, Албанија се позиционира како интересен регионален пример за развој на инфраструктурата за електрични возила. Иако земјата започна подоцна од некои соседи, нејзиниот пристап е специфичен – заснован на државна поддршка, обновлива енергија и пристапни тарифи.
Покрај тоа што инфраструктурата за полнење на електрични возила во Албанија сè уште е во почетна фаза, државниот енергетски оператор OSHEE веќе ги поставува темелите за национална мрежа на станици за полнење, напојувани со соларна енергија и со цена еднаква на домаќинската струја.
Почетната точка: ограничена инфраструктура, но јасна визија
До неодамна, бројот на достапни јавни полначи во Албанија беше минимален – најголемиот дел од нив се наоѓаа во Тирана и во неколку приморски градови. Сепак, владата веќе ја утврди насоката кон поширока електрификација на транспортот преку серија јавни тендери и стратешки партнери за поставување на брзи полначи низ земјата и покрај граничните премини.
Овој чекор претставува дел од пошироката енергетска транзиција на Албанија, каде обновливите извори, особено сончевата енергија, стануваат двигател на новите инфраструктурни проекти.
OSHEE и новата национална мрежа за полнење
Најавата на OSHEE за воспоставување сопствена услуга за полнење електрични возила претставува важен пресврт. Наместо целосно да се потпира на приватниот сектор, државниот оператор го презема водството во создавање јавна инфраструктура која ќе биде достапна и економски одржлива.
Новите станици ќе се напојуваат преку фотонапонски централи во сопственост на снабдувачот со електрична енергија. Toa овозможува голем дел од потрошената струја да доаѓа директно од обновливи извори. Целта е да се намалат емисиите, но и зависноста од мрежата во часови на висока потрошувачка.
Посебно внимание привлекува најавата дека цената на полнењето ќе биде еднаква на цената на струјата за домаќинствата: 0.10 евра по kWh. Со ваков потег, Албанија им испраќа јасен сигнал на граѓаните дека електричната мобилност треба да биде пристапна и економична, а не луксуз за мал број корисници.
Соларна енергија како столб на проектот
Фотонапонските централи се централниот елемент на новиот модел што Албанија го промовира. Првите пилот-станици во Тирана ќе користат соларна енергија за напојување на брзите полначи, а вакви системи се планираат и во другите урбани центри.
Овој пристап овозможува двојна корист:
- се обезбедува чиста енергија за полнење на возилата; и
- се создава поефикасен енергетски систем, со помало оптоварување на дистрибутивната мрежа.
Покрај тоа, ваквата комбинација на обновливи извори и инфраструктура за полнење ги поттикнува инвеститорите и општините да размислуваат за локални енергетски заедници, каде што дел од произведената енергија се користи за транспортни цели.
Предности и можни предизвици
Албанскиот модел носи бројни предности. Прво, граѓаните добиваат пристапно и транспарентно полнење, без високи трошоци. Второ, државната контрола врз инфраструктурата обезбедува сигурност и стабилен развој на мрежата. Трето, интеграцијата со соларни централи претставува долгорочно одржливо решение во насока на климатска неутралност.
Сепак, остануваат и одредени предизвици. Развојот на мрежата бара значителни инвестиции, а тарифите слични на домаќинските мора да се усогласат со економската одржливост на проектот. Ова значи дека системот ќе функционира само додека има поддршка од државата, што засега недвосмислено ја има. Дополнително, потребно е да се модернизира енергетската мрежа за да се прифатат поголеми оптоварувања што доаѓаат од брзите полначи.
Исто така, регулаторната рамка треба целосно да го поддржи моделот на комбинирано производство и снабдување со енергија, за да се овозможи непречено функционирање на ваквите системи низ целата земја.
Регионално значење и можни поуки за Македонија
Иницијативата на Албанија има пошироко значење и за регионот. Доколку моделот се покаже успешен, тој може да биде пример и за други земји од Западен Балкан, вклучувајќи ја Македонија.
Тарифната политика – полнење по иста цена како домаќинствата – може да послужи како инспирација за креирање стимулативна средина и кај нас. Истовремено, интеграцијата на фотонапонски системи во инфраструктурата за полнење може да придонесе за поголема енергетска независност и зелена транзиција.
Потенцијалната регионална поврзаност, особено по граничните коридори, може да ја поттикне и прекуграничната мобилност на електрични возила, што е клучен дел од европските планови за одржлив транспорт.
Заклучок
Албанија гради модел кој комбинира државна поддршка, обновливи извори и пристапна цена за граѓаните. Овој пристап е реален и применлив за земји со слична големина и енергетски капацитети, како Македонија.
Ако се покаже успешен, тоа може да биде првиот пример во регионот дека електричната мобилност не мора да биде привилегија – туку практично, одржливо и достапно решение за сите.