Владата најавува подготовка на правилник и мерки за поттикнување на електромобилноста, но засега нема потврда дека ќе бидат воведени субвенции за купување електрични автомобили. Доколку државата одлучи да ја поддржи набавката на вакви возила, клучно ќе биде парите да се искористат за мерливо зголемување на нивната достапност, а не само за привремено поттикнување на продажбата.

Македонија би можела да направи нов чекор кон поширока примена на електричните автомобили. Министерот за транспорт и вицепремиер, Александар Николоски, најави дека се работи на правилник за електрични автомобили. Правилникот треба да вклучува и посебни мерки за поттикнување на електромобилноста.

Во процесот се вклучени Министерството за транспорт, Министерството за енергетика, Министерството за економија и Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ). Според објавените информации, кон средината на ноември е најавена средба со компаниите од секторот. На таа средба треба да се разговара за можните решенија.

Сепак, важно е да се направи разлика меѓу подготовката на мерки за електромобилноста и евентуалното воведување субвенции. Засега нема официјална потврда дека државата ќе издвојува средства за граѓаните што купуваат електрични автомобили. Ниту, пак, се познати можен износ, услови или рокови за таква програма.

Субвенциите се една од можностите што би можеле да се разгледуваат во рамките на пошироката политика за електромобилност, но останува да се види дали ќе бидат дел од конечните мерки.

Македонија веќе има(ше) неостварени планови и мерки за електромобилноста

Новите активности доаѓаат во контекст на претходните иницијативи за развој на електричниот транспорт.

Во 2018 година беа најавени субвенции од 5.000 евра за електрични автомобили и 3.000 евра за хибридни возила. Но, програмата воопшто не се реализираше во најавената форма. Ова искуство покажува дека најавата за финансиска поддршка не е исто што и функционална програма со обезбедени средства и јасни правила.

Во јули 2025 година, Министерството за транспорт и Европската банка за обнова и развој (ЕБОР) објавија договор за грант од 350.000 евра. Овие средства се наменети за техничка помош при подготовката на национална стратегија за електрични возила и инфраструктура за полнење.

Покрај тоа, во мај 2026 година беа објавени информации за пошироки планови за зелен транспорт до 2030 година. Во овие планови се споменуваат и финансиски стимулации за електрични возила.

Овие активности покажуваат дека електромобилноста веќе е дел од пошироките планови за енергетска и транспортна транзиција. Но, сè уште останува прашањето кои конкретни мерки ќе бидат усвоени, кога ќе почнат да се спроведуваат и какви резултати треба да донесат.

Дали субвенциите би биле добро решение?

Директната финансиска поддршка може да ја намали почетната цена на електричните автомобили и да ги направи подостапни за повеќе граѓани. Но, нејзиниот ефект зависи од начинот на кој ќе биде дизајнирана.

Ако државата одлучи да воведе субвенции, првото прашање треба да биде кој навистина има потреба од нив. Секако, важно е да се предвиди и каков ефект се очекува да се постигне со потрошените јавни средства.

Поддршката за скапи електрични автомобили може да им помогне на купувачите што и без неа би можеле да си ги дозволат. Од друга страна, програмата насочена кон подостапни модели би можела да привлече поголем број граѓани кои во моментов се двоумат поради повисоката почетна инвестиција.

Едно можно решение би било да се утврди максимална продажна цена на возилата што ги исполнуваат условите, како и максимален износ на поддршка по автомобил. Може да се разгледа и модел во кој висината на субвенцијата зависи од цената на возилото.

Секако, тоа се можни решенија, а не веќе најавени владини одлуки.

Какви мерки би требало да содржи евентуалната програма?

Доколку Владата одлучи да воведе субвенции за електрични автомобили, програмата треба да биде внимателно осмислена.

Прво, неопходен е јасно утврден буџет. Треба да се знае колку средства ќе бидат достапни, колку возила би можеле да добијат поддршка и во кој период ќе се спроведува програмата. Без обезбедени средства, субвенциите би останале само декларативна мерка.

Второ, треба да се утврдат критериумите за возилата. Државата би можела да ја ограничи поддршката на целосно електрични автомобили, да постави ценовен праг и да одлучи дали ќе бидат опфатени само нови или и половни возила.

Трето, правилата мора да бидат транспарентни. Потребни се едноставна постапка за аплицирање, јасни рокови, однапред познати услови и јавни податоци за доделените средства. Важно е да се спречат злоупотреби, двојно финансирање и неоправдано зголемување на цените.

Четврто, поддршката не треба да се ограничи само на приватните автомобили. Во зависност од расположливиот буџет, може да се разгледаат посебни мерки за такси-превозот и компаниите што користат возила со голема годишна километража. Таквите возила имаат потенцијал да донесат значителни заштеди на енергија и намалување на емисиите.

Конечно, резултатите треба редовно да се оценуваат. Не е доволно да се објави само колку пари се потрошени. Важно е да се утврди колку дополнителни електрични автомобили се купени благодарение на програмата и дали вложените средства ја оправдале својата цел.

Електромобилноста не зависи само од цената на автомобилот

Дури и ако не се воведат директни субвенции, државата може да направи многу за развојот на електричниот транспорт.

Една од главните области е инфраструктурата за полнење. Потребни се повеќе сигурни јавни полначи во градовите и на главните патни правци. Секако, потребни се и полесни услови за поставување домашни полначи и полначи во станбени згради.

Особено е важно да се решат практичните проблеми со кои се соочуваат граѓаните што живеат во колективни станбени објекти. За нив, можноста за полнење во близина на домот може да биде подеднакво важна како и самата цена на автомобилот.

Државата може да разгледа и олеснувања за инсталирање полначи. Дополнително, потребно е и поедноставување на административните процедури и поддршка за изградба на инфраструктура на локации каде што пазарот сам по себе не обезбедува доволно инвестиции.

Покрај тоа, електромобилноста треба да биде дел од поширока политика за транспортот, која ќе ги опфати јавниот превоз, железницата, велосипедската инфраструктура и обновувањето на стариот возен парк.

Што треба да следи по најавата?

Најавената средба со компаниите од секторот може да биде можност за институциите да ги идентификуваат најголемите пречки за развојот на електромобилноста. Но, нејзиниот ефект ќе зависи од тоа дали по консултациите ќе следуваат конкретни предлози, рокови и одлуки.

Јавноста треба да добие јасни информации за содржината на правилникот, мерките што се разгледуваат и нивната поврзаност со веќе започнатите активности за национална стратегија за електрични возила.

Исто така, треба да се знае дали финансиските стимулации воопшто се дел од разгледуваните решенија или фокусот ќе биде ставен на инфраструктурата, регулативата и другите облици на поддршка.

Дури откако ќе бидат објавени конкретните мерки, ќе може да се оцени дали станува збор за значаен чекор напред за македонскиот пазар.

Најавата е позитивна, но одлуките допрва треба да се видат

Работата на правилник и мерки за електромобилноста е позитивен сигнал. Сепак, во овој момент не треба да се создава впечаток дека субвенциите за купување електрични автомобили се веќе одобрени или дека нивното воведување е извесно.

Доколку државата одлучи да ги воведе, тие треба да бидат дел од долгорочна политика. Ваквиот пристап треба да понуди јасни цели, реален буџет и мерливи резултати. Ако, пак, се избере поинаков пристап, и тој треба да биде образложен со конкретни цели и очекувани ефекти.

На крајот, успехот на политиката за електромобилност нема да се мери според бројот на најавени мерки. Туку, според тоа колку тие ќе го олеснат преминот кон почист транспорт и дали ќе донесат реални придобивки за граѓаните и економијата.